Deney

Bir laboratuvarda deney yapılıyor. Büyük bir akvaryum var. İçine bir büyük balık ve çokça küçük balık atılıyor. Haliyle büyük olanı acıktıkça küçükleri yiyor.

Daha sonra akvaryumun ortasına dikey bir cam yerleştiriliyor ve akvaryum ikiye ayrılıyor. Büyük balık bir tarafa, küçük balıklar diğer tarafa konuyor. Büyük balık cam bölmeyi geçmek ve küçük balıkları yemek için defalarca deneme yapıyor. Fakat başaramıyor. Sonunda diğer tarafa geçmek için mücadele etmeyi bırakıyor.

Ve cam bölmeyi kaldırıyorlar. O da ne? Büyük balık küçükleri yemek için hiçbir hamle yapmıyor. Saatler geçtiği hâlde onları yemediği görülüyor.

Buna psikolojide öğrenilmiş acizlik deniyor. İstatistiklere göre bir çocuk ergenlik yaşına gelinceye kadar ailesinin ve çevresinin uyarılarıyla kendini geri çekme alışkanlığı kazanıyor. Böyle olunca da çocukta büyüyünce yapamama, edememe özellikleri gelişiyor ve kendine güvenini yitiriyor. Oysa bir toplum kendine güvenen, girişimci, cesur, atak bireylerle ilerleyebilir.